مقاله وتحقیق
جدیدترین مقالات در مورد علوم مختلف

> سریال خارق العاده آموزش زبان extra

> آموزش برق خودرو

> آموزش مكانيك پژو 405

> راهنمای پرورش زنبور عسل

> آموزش زبان انگليسي در خواب

> آموزش پرورش قارچ

> آموزش ساخت جعبه كادويي

> مجموعه آموزشی پرورش بوقلمون

> آموزش سفره آرايي و ميوه آرايي

> قلم قاری قرآن

> مجموعه آموزشی تعمیرات لپ تاپ

> آموزش شغل پرسود پرورش شترمرغ

کسب درآمد از طریق اینترنت از هفت راه متفاوت بدون نیاز به تجربه وتخصص
نویسنده: امیر - ۱۳٩٠/۱/۱٧

" ایمنی ", کلمه ای است که بارها آن را شنیده ایم !! ولی شاید کمتر با آن به صورت جدی و برنامه ریزی شده دست و پنجه نرم کرده باشیم !! نوشیدن یک لیوان آب, ساختن سازه ها , برج ها , پالایشگاه ها , و رآکتورهای هسته ای و . . . همگی مستلزم رعایت نکات ایمنی خاص خود هستند. اگر اطلاعات ما به اندازه ای غنی باشد که راه را از چاه تشخیص دهیم , ایمن سازی نیز برای ما مثل آب خوردن خواهد بود. " ایمنی" , تنها مختص مهندسی شیمی نیست , ولی ما در اینجا به ایمنی در مهندسی شیمی می‌پردازیم.


ایمنی یا دقت؟
" ایمنی " را گاهی با دقت در محاسبات اشتباه میگیرم!! اگر در محاسبه متغییر ها , رعایت اصول و جزییات مهندسی شیمی و زیر شاخه هایش , کم کاری کنیم و طرح مربوط را دچار نقص علمی کنیم , بحث دیگری است. در آن صورت باید به علوم مرتبط مراجعه کنیم تا طرح مورد نظر را بازبینی و در صورت نیاز اصلاح کنیم. پس " ایمنی" دقت در حل مسئله نیست.

ایمنی چیست؟
" ایمنی " , ایمن سازی شرایط مساله می‌باشد! در عمل , شرایط اعمال شونده به یک فرآیند , بسیار متغیرند. مثلا دما و فشار , به دلایل مختلف 100% ثابت نیستند. پس طراحی یک پروژه یا فرآیند , مسائلی با شرایط ثابت نمی باشند . گاهی وقت ها تغییرات شرایط - به صورت تصادفی و یا یک اشتباه کوچک در عملیات نیروی انسانی - می‌تواند از حد متعارف بسیار بیشتر باشد که فاجعه آفرین بودن آن بسیار محتمل خواهد بود. البته در هنگام ساختن پروژه, مهندسان مواد و مکانیک بخوبی ضرایب اطمینان برای دما و فشار
 نیروهای اعمال شونده به دستگاه ها و لوله ها را در نظر خواهند گرفت, و ضمن مشورت با شما برای اطمینان از هماهنگی کار آنها با کل پروژه , شما را در برآورد کردن هزینه ساخت پروژه یاری خواهند نمود, چرا که با سخت تر شدن شرایط ( مثل دما و فشار . . . ) هزینه ساخت نیز بالا می‌رود.

عوامل مختلفی توانایی تغییر شرایط پروژه را دارند , که عمده آنها ناشی از واکنش های شیمایی ناخواسته و پیش بینی نشده بین مواد مختلف , با فازهای متفاوت , در دما ها و فشارهای مختلف می‌باشد. به این خاطر در هنگام طراحی فرآیند باید به مشخصات فیزیکی و شیمیایی موادی که در مجاورت یکدیگرند، توجه ویژه ای داشته باشیم. حتی توجه به مشخصات خود مواد به تنهایی اهمیت فراوان دارد, زیرا نکات ایمنی در نحوه نگهداری , انتقال , دمای نگهداری و . . . دیگر مشخصات هر ماده با ماده ای دیگر متفاوت است. در این هنگام , اگرچه با توجه به منابع گسترده اطلاعاتی, می‌توانیم با تقریب بسیار خوبی چگونگی رفتار مواد را پیش بینی کنیم , اما به هیچ وجه نباید در این مسئله ریسکی را متحمل شویم.

 با انجام آزمایش های لازم در شرایطی که احتمال حضور مواد در آنها هست و با مشاوره گرفتن از یک شیمیست قابل , میتوان از نتیجه کار تا حد بسیار زیادی مطمئن شویم , و در صورت مشاهده خطرهای احتمالی تدابیر مهندسی جدیدی را بیاندیشیم و به پروژه اعمال نماییم.

ایمنی، سلامتی، بهداشت و حفاظت محیط زیست
ایمنی محیط زیست , برای ما بسیار اهمیت دارد (؟). در اینجا منظور ما از ایمنی , تدابیری است که از ورود مواد شیمیایی سمی و مضر به محیط زیست (خاک، آب، هوا) جلوگیری کند. اگر محیط زیست را بشناسیم و ازعواقب آلودگی آن در طولانی مدت با خبر باشیم , مطمئنا از آلودگی آن جلوگیری می‌کنیم. ولی آیا به واقع چنین است؟ فاضلاب‌ها و پسآب های خانگی و صنعتی که در زمین دفع می‌شوند و در بسیاری از مواقع مواد سمی بسیاری را با خود به اعماق زمین فرو می‌برند و آبهای زیر زمینی و خاک را آلوده می‌کنند، پسآب‌هایی که مستقیما وارد اب‌های رودخانه ها می‌شوند، گازهای سمی که وارد هوا می‌شوند و ... هر یک به شیوه های متعددی محیط زیست را با خطر تخریب مواجه می سازند.

محیط زیست، محل زندگی ماست پس باید همیشه از عواقب زیست محیطی فرایندهایی که طراحی می‌کنیم با خبر باشیم و تدابیری را بیاندیشیم تا محیط زیست را آلوده نکنیم . در غیر این صورت به کل طبیعت و البته جامعه آسیب خواهیم رساند و گاهی جان تعداد زیادی از انسان ها را تهدید خواهیم کرد.


دو عاملی که باعث عدم توجه به مسائل زیست محیطی می‌شود: (1) جهل و نادانی (2) سودجویی (کنترل آلودگی هزینه ساز است)
 هستند.
به نظر شما چه راهکارهایی را برای اطلاع رسانی عمومی و تخصصی, و مبارزه با سودجویانی که همه ما را با خطرهای مختلف مواجه می‌سازند , می‌توان اتخاذ نمود؟
 

ایمنی و صرفه اقتصادی
" ایمنی " و " صرفه اقتصادی " دو اهرم مهم در طراحی یک فرآیند هستند. گاهی ایمن سازی یک فرآیند آنقدر هزینه ساز می‌باشد که ساختن آن توجیه اقتصادی نخواهد داشت. در این هنگام باید به دنبال طرحی جدید باشیم , تا ضمن کاهش خطرات احتمالی , ایمن سازی را نیز راحت تر و ارزان تر کنیم . به عنوان مثال: تولید مواد سمی را کاهش دهیم.
اگر مجبور به استفاده از ماده ای سمی در یک رآکتور شویم، فرآیند را به گونه ای طراحی کنیم که رآکتور کوچکتر و یا حتی چند رآکتور موازی به کار ببریم تا در صورت وقوع خطرات احتمالی که موجب نشت مواد سمی می‌شود، آلودگی های ناشی به حداقل برسد و کنترل آن نیز آسانتر شود.


گاهی اوقات از میان چند فرآیند که همگی یک هدف را دنبال می‌کنند، ناگزیریم فرآیندی را انتخاب نماییم که سود کمتر ولی ایمنی بسیار بیشتری دارد. یکی از مثال های خوب در این رابطه , در " دانشگاه مجازی " این سایت , در درس " پایه های مهندسی شیمی" آمده است.
 " 

مهندسی کنترل و ایمنی فرآیند
اگر چه نمی‌توان فرآیندی را صد در صد امن طراحی نمود، ولی با بهره گیری از علم احتمال می‌شود آن را بسیار امن طراحی نمود. همچنین مهندسان شیمی گرایش "کنترل فرآیندها" در تیم طراحی فرآیند، نقشی موثر در کنترل خطرات احتمالی بازی می کنند. مهندسان کنترل، با تسلطی که بر فرآیندها و احتمالات گوناگون دارند و همچنین با بهره گیری از برنامه نویسی و تسلط به نرم افزارهای کنترل فرآیند و دانش الکترونیک به خوبی شرایط لازم را برای طراحی سیستم کنترلی یک فرآیند و کنترل آن پس از ساخت خواهند داشت.

ایمنی در هنگام ساخت واحد صنعتی و پس از آن
پس از آنکه طرح فرآیند کامل و به تایید مهندسان مشاور قدر رسید و بررسی های علمی، مهندسی، ایمنی و
 اقتصادی بر روی آن انجام گرفت، نوبت بودجه بندی و ساخت آن می‌رسد.
در هنگام ساخت، باید تمامی بازرسان و مهندسات ناظر دقت لازم را به کار گیرند تا واحد تولیدی آن گونه که طراحی شده است، ساخته شود. پس از ساخت نیز، نگهداری واحد صنعتی بسیار اهمیت دارد. باید هر از گاهی از عملکرد تمامی قسمت ها، حتی زنگ خطر و یا یک دما سنج ساده نیز مطمئن شویم. بازرسی و نگهداری صحیح از تاسیسات، دو عامل تضمین کننده حفظ ایمنی می باشند.

ضرورت آموزش نکات ایمنی
در بسیاری از موارد ایرادهایی که در یک واحد صنعتی پیش می آید و گاهی جان تعدادی از کارکنان را تهدید می‌کند، ناشی از خطای انسانی می باشد. به این دلیل از ورود افراد فاقد صلاحیت به واحد صنعتی باید جلوگیری شود، مگر آنکه راهنمای مطمئنی وی را همراهی نماید. همچنین دوره های آموزشی تخصصی که شامل نکات امینی در هنگام کار، نحوه کار صحیح با دستگاه ها , چگونگی مواجه شدن با خطرات احتمالی و ... را باید برای کارکنان، حتی مهندسان با سابقه و حرفه ای، در نظر گرفت
 و دور از عقل نیست اگر امتحاناتی را نیز از آنها بگیریم تا از صلاحیت آنها برای حضور در قلب واحد صنعتی مطمئن شویم!!

 

بخش بهداشت

در جهانی که هم اکنون به سوی صنعتی شدن هرچه بیشتر گام بر می دارد ، سلامت زیستن در دنیای علم و تکنولوژی از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و امروزه شعار ” انسان سالم در محیط کار سالم(Healthy Workers in Healthy Workplace) سرلوحه بسیاری از صنایع قرار گرفته است . در همین راستا فعالیتهای بخش بهداشت امور HSE شرکت ملی صنایع پتروشیمی در جهت نیل به هدف برقراری ، حفظ و ارتقاء سطح سلامت جسمی ، روانی و اجتماعی شاغلین این صنعت شامل موارد ذیل می باشد :

الف ) بهداشت محیط کار ( بهداشت حرفه ای ) : شامل پیش بینی ، شناسایی ، ارزشیابی و کنترل عوامل زیان آور محیط کار اعم از عوامل فیزیکی ، شیمیایی ، بیولوژیکی و ارگونومیکی .

ب) بهداشت محیط شامل بهداشت مواد غذایی ، بهداشت رستورانها و اماکن تهیه و طبخ غذا ، بهداشت آب ، دفع بهداشتی زباله و فاضلاب و ... .

ج) بهداشت عمومی شامل بهداشت اماکن عمومی ، کنترل حشرات و جوندگان و پیشگیری از انتقال بیماریهای واگیر دار و ... .

با در نظر گرفتن موارد فوق بخش بهداشت سایت امور HSE شرکت ملی صنایع پتروشیمی از دو قسمت اصلی اطلاع رسانی بخش بهداشت و بهداشت در مجتمعهای پتروشیمی تشکیل شده است . در قسمت اول مطالب متنوعی در زمینه موضوعات مختلف بهداشتی ( بهداشت حرفه ای ، بهداشت محیط ، بهداشت عمومی ) ، معرفی سایتهای مرتبط در این زمینه و ... آورده شده و در قسمت دوم به معرفی وضعیت بهداشت در مجتمعهای پتروشیمی و شرکتهای تابعه و همچنین فعالیتهای جاری و اقدامات صورت گرفته بهداشتی در این شرکتها پرداخته شده است

 

 

استفاده از حلالهای سمی و آتشگیر از مهمترین مسائل مخاطره آمیز در صنایع شیمیایی است. در ضمن ، ورود این حلالها به محیط زیست باعث ایجاد آلاینده های مضر می شود و طبیعتا هزینه های هنگفتی صرف کنترل آنها خواهد شد.
به طور کلی مشکلات ناشی از جداسازی حلالها از محصولات ، بازیافت کامل این حلالها و مخاطرات زیست محیطی از جمله عواملی بودند که توجه محققان را به سمت استفاده از حلالهای سبز معطوف کردند. با توجه به اهمیت موضوع و همگام با فناوری های روز دنیا ، محققان پژوهشگاه صنعت نفت موفق به ساخت حلالهای سبز (مایعات یونی) در راستای استفاده از آنها برای جذب گاز Co2 از گاز طبیعی شدند.



امروز وقتی از شیمی صحبت می کنیم ، معمولا همیشه منظورمان علم شیمی در شکل محض آن نیست. واژه شیمی ، بیشتر با کلماتی نظیر محصولات ، صنعت ، شغل ، تجارت ، پیشرفت و خطرات همراه است.
صنایع شیمیایی برای افراد زیادی اشتغال ایجاد کرده اند بنابراین در حیات اجتماعی و اقتصادی جوامع نقش کلیدی دارند. از سوی دیگر بسیاری از فرایندهایی که از مواد شیمیایی استفاده می کنند ، می توانند اثرهای زیان آوری روی محیط زیست یا سلامتی انسان داشته باشند بنابراین حذف یا کاهش این خطرات تا یک سطح قابل قبول ، مساله ای بسیار مهم است. مطمئنا با کاهش انتشار مواد خطرناک می توان از خطرهای احتمالی مواد شیمیایی کاست.
این کار معمولا با اعمال محدودیت های قانونی در مراحل استفاده ، جابه جایی ، تصفیه و یا دفع مواد شیمیایی انجام می شود اما شیمی سبز به پارامتر اول یعنی زیان آوری مواد شیمیایی می پردازد و به دنبال این است که خطر ذاتی مواد را کاهش دهد. شیمی سبز بنابر پذیرفته ترین تعریف آن عبارت است از: طراحی ، توسعه و به کارگیری فرایندها و محصولات برای کاهش یا حذف موادی که برای انسان یا محیط زیست خطرناک هستند.


نسلی جدید از ترکیبات شیمیایی


استفاده از حلالهای سمی و آتشگیر از مهمترین مسائل مخاطره آمیز در صنایع شیمیایی است. ورود این حلالها به محیط زیست باعث ایجاد آلاینده های مضر می شود و طبیعتا هزینه های هنگفتی صرف کنترل آنها خواهد شد. مشکلات ناشی از جداسازی حلالها از محصولات ، بازیافت کامل این حلالها و مخاطرات زیست محیطی از جمله عواملی هستند که توجه محققان را به سمت استفاده از حلالهای سبز معطوف داشته است.


به گفته دکتر امیر ناصر احمدی ، عضو هیات علمی پژوهشگاه صنعت نفت و مسوول طرح ساخت حلالهای سبز ، افزودن بر آب و دی اکسیدکربن به عنوان حلالهای سبز ، دسته جدیدی از ترکیبات شیمیایی با عنوان مایعات یونی با خواص و ویژگی های فوق العاده قادر به ایجاد محیطهای شیمیایی سبز به منظور اجرای فرآیندهای شیمیایی هستند. این ترکیبات عموما شامل یک کاتیون حجیم و یک آنیون آلی یا معدنی هستند که گرچه ماهیت یونی دارند ولی به علت عدم تقارن در ساختار ملکولی شان دارای نقطه ذوب پایین و معمولا در شرایط محیطی به فرم مایع هستند. این کیفیت ایجاد یک محیط قطبی بسیار قوی را می کند که نتیجه آن معرفی مجموعه جدیدی از حلالهای سبز برای اجرای گروه بزرگی از فرآیندهای شیمیایی است.


جایگزینی مناسب


مهمترین ویژگی های مایعات یونی شامل تغییر در خواص فیزیکی آنها با تغییر آنیون ها و کاتیون ها و متنوع کردن دامنه کاربردی آنها می شود که این ویژگی این ترکیبات را به عنوان حلالهای قابل طراحی معرفی می کند. در ضمن ناچیز بودن فشار بخار مایعات یونی و ایجاد نشدن آلاینده های زیست محیطی ، به حداقل رسیدن ریسک انجام فرآیندهای شیمیایی براساس طبیعت ضد آتشگیر بودن مایعات یونی ، ایجاد نشدن خوردگی و قابل حل بودن محدوده وسیعی از ترکیبات آلی و معدنی در مایعات یونی از دیگر ویژگی های این مایعات هستند. به گفته احمدی ، از بهترین جنبه های کاربردی این گونه ها علاوه بر استفاده از آنها به عنوان حلالهای سبز در فرآیندهای شیمیایی می توان به توانایی آنها در فرآیند جذب بویژه جذب گازهای اسیدی و استفاده از آنها به عنوان کاتالیست های سبز با طراحی مدلهای خاص و همین طور عوامل موثر در فرآیندهای جداسازی در سیستم های دوفازی و سه فازی اشاره کرد.احمدی می افزاید: در اجرای این طرح با توجه به ویژگی های مطلوب مایعات یونی ، دستیابی به دانش ساخت آنها به عنوان ترکیبات Fine Chemicals با ارزش افزوده بسیار بالا از یک سو و استفاده از آنها در فرآیند تصفیه گازهای طبیعی به صورت یک محیط بدون آلاینده و حذف مسائل خوردگی از سوی دیگر، مورد توجه است.
توجه به انتخاب جایگزین های مناسب برای آمین ها در فرآیندهای تصفیه گاز به صورت جدی از یک دهه پیش از سوی کشورهای انگلستان و هلند آغاز و تلاش برای کاربردی کردن فرآیند همچنان ادامه دارد. همگام با این حرکت ، محققان پژوهشگاه صنعت نفت نیز دستیابی به این فناوری نوین را به منظور جایگزین مواد شیمیایی پرمصرف در صنعت به منظور کاهش آلاینده ها ، حذف مسائل خوردگی ناشی از آمین ها و همین طور کاهش مصرف انرژی مورد توجه خاص قرار داده اند. با امکان جایگزینی آمین ها با مایعات یونی ویژه و جذب گاز CO2 ، از یک سو افزایش ظرفیت پالایشگاه های گاز کشور و کاهش مصرف انرژی مورد نظر و از سوی دیگر با بازیافت کامل CO2 از این ترکیبات امکان استفاده مجدد از آنها مطرح است.


همگام با فناوری روز دنیا


در این طرح ، ساخت مایعات یونی با کاربردهای خاص ، امکان کاربرد مایعات یونی به عنوان حلال سبز در فرایند تصفیه گاز طبیعی و ایجاد محیطهای شیمیایی سبز و همین طور افزایش مقیاس تولید این ترکیبات مورد توجه است.
این طرح پس از مطالعات اولیه از اواسط سال 84 در پژوهشگاه صنعت نفت آغاز و همگام با موضوعات و فناوری های روز دنیا مراحل تحقیقاتی آن دنبال می شود. نتایج به دست آمده حاکی از دستیابی به دانش ساخت این ترکیبات با فناوری و تجهیزات داخلی هستند و رفتار بسیار مناسبی از آنها در فرآیند جذب گاز CO2 از گازهای طبیعی داخل کشور ملاحظه شده است. این طرح با حمایت مرکز تحقیق و توسعه شرکت ملی نفت ایران آغاز و در حال تکوین است. نتایج به دست آمده از طرح تاکنون به صورت ثبت اختراع بین المللی در حال تدوین نهایی است.
احمدی در پایان می افزاید: در فازهای بعدی ، طرح ساخت مایعات یونی جدید با خواص ویژه و همین طور افزایش مقیاس آنها و عملیاتی کردن جداسازی گازهای اسیدی از گاز طبیعی کشور مورد توجه است.

 

بحران آلودگی محیط زیست جدی است

 
محیط زیست ، تمام چیزهایی است که در اطراف ما وجود دارند و روی آنها تاثیر می گذاریم و آنها نیز ما را متاثر می سازند. اکوسیستم های خشکی و دریایی ، گونه های مختلف حیات ، دریاها و رودخانه ها ، تالاب ها ، جنگلها و مراتع از عناصر تشکیل دهنده محیط زیست طبیعی به شمار می روند و هر یک به گونه ای در ایجاد شرایط پایداری حیات موثر واقع می شوند. در واقع طبیعت زنده محیط زیست ما ، قسمتی از کشور ماست. این در حالی است که ما بر اثر بهره برداری غیراصولی از منابع طبیعی ، در نابودی فرهنگ و تمدن خود نقش مهمی داریم.
در این میان اصل حفظ و حمایت از منابع طبیعی کشور و اشاعه فرهنگ زیست محیطی ، یک وظیفه ملی است و امروزه ملاحظات زیست محیطی جایگاه ویژه ای در رابطه با فعالیت های مرتبط با انرژی در دنیا کسب کرده است.
واقعیت این است که خسارت و تخریب محیط زیست بیش از این به وسیله جوامع و دولتها جدی تلقی نمی شد اما بحران آلودگی محیط زیست جهانی بویژه از نیمه دوم قرن بیستم موجب شد دانشمندان اعتقاد پیدا کنند که اگر توسعه و حفاظت محیط زیست با یکدیگر همسو و سازگار نشوند ، تداوم حیات و زندگی روی کره زمین برای نسل آینده امکان پذیر نخواهد بود. در این میان ، صنایع شیمیایی برای افراد زیادی اشتغال ایجاد کرده اند و بنابراین در حیات اجتماعی و اقتصادی جوامع نقش کلیدی دارند اما بسیاری از فرایندهایی که از مواد شیمیایی استفاده می کنند ، می توانند اثرهای زیان آوری روی محیط زیست یا سلامتی انسان داشته باشند بنابراین حذف یا کاهش این خطرات تا یک سطح قابل قبول ، مساله ای بسیار مهم است.

 

سازمان بهداشت جهانی مدت ها نگران فقدان اطلاعات علمی و توصیه های لازم در بارة بهسازی محیط در شرایط اضـطراری و بلاهای طبیعی بوده است . بطوری که در این زمینه بندرت مطالعات همه جانبه و گسترده ای به عمل آمده و فقط در معدودی از کشورها دستورالعمل های مدونی در زمینه بهسازی محیط به هنگام وقوع بلاها و حوادث غیر مترقبه تنظیم شـده و یـا لـوازم و تجهیزات اضطراری بهسازی آماده و انبار شده است . هرساله هزاران حوادث غیر مترقبه در جهان رخ می دهد و خسارات جـانی و مالی فراوانی ب رجای می گذارد که کشور ما نیز ب ه لحاظ موقعیت جغرافیایی شاهد رخ داد این گونه حوادث است . بطـوری کـه آمار و اطلاعات گذشته نشان می دهد در ایران طی صد ساله اخیر حدود 10950 زلزله به ثبت رسیده که زلزله سال 69 گـیلان ـ زنجان، زلزله سال 60 سیرجان، زلزله سال 57 طبس از بزرگ ترین زلزله هایی هستند کـه بـیش از 7 ریـشتر قـدرت داشـته انـد . وخسارات جانی و مالی فراوانی را بر جای گذاشته اند . همچنین از حوادث غیر مترقبه ایران سیل گرگان و ده ها حادثه کوچـک و بزرگ که طی سال های اخیر بوقوع پیوسته می توان نام برد . هریک از این حوادث به تأسیسات زیر بنایی منطقه صـدماتی را وارد
کرده و عموماَ بعد از اینگونه حوادث مشکلات بهداشت محیطی آغاز و یا تشدید مـی گـردد . بهـم ریخـتن تأسیـسات آبرسـانی، شبکه جمع آوری فاضلاب، اجساد دام و طیور تلف شده از جمله این مشکلات است که بروز می کند . هنگام وقوع بلاها، علاوه بر امداد رسانی و تخلیه و اسکان موقت، نیاز به اطلاعات علمی و فنی در زمینـة روش هـای تهیـة آب آشـامیدنی، دفـع بهداشـتی فاضلاب، تهیه و توزیع و مصرف بهداشتی مواد غذایی، دفع بهداشتی زباله، گندزدایی محیط های آلوده، مبارزه و کنترل حشرات و جوندگان فوریت دارد . در مراحل اولیه وقوع بلا چنانچه مأموران بهسازی و گروه های امداد بطور صـحیح و دقیـق سـازماندهی شده باشند و بدانند با ضایعات به طور سریع چگونه برخورد نمایند، از سردرگمی و تأخیر تا حدود زیادی جلوگیری خواهد شد . واضح است که بدون برنامه ریزی دقیق و آمادگی قبلی، مقامات بهداشتی نمی توانن د این نیازها را برآورنـد . بـه مـأموران امـداد باید آموزشهای علمی ساده داد تا بتوانند وظایف خود را در شرایط غیر عادی و مخاطره آمیز ناشی از فاجعه انجـام دهنـد و بـه لحاظ تجربیات بسیج در رابطه با حوادث جنگ تحمیلی، حملات هوایی و شیمیایی سیل و زلزله شمال ایران، جایگاه و اهمیـت حضور ارتش بیست میلیونی در صحنه مدیریت حوادث غیر مترقبه بیشتر مشخص می شود، لذا بایـستی آمـوزش هـای لازم در این خصوص دستور کار مسؤلین ذی ربط باشد . در این مقاله سعی بر آن است که اطلاعات اساسی و مهم در بارة اصول بهسازی و مدیریت بهداشت محیط در شرایط اضطراری و حوادث غیر مترقبه ارائه دهد .

 

 

سوابق بهداشت محیط در ایران

 

بهداشت محیط سابقه ای همچون تاریخ بشردارد . دخل و تصرف در عوامل و شرایط محیط برای رسیدن به حد مطلوب زیست ، یافتن سرپناه با شروع غار نشینی ، چاره اندیشی برای در امان ماندن از نیش پشه و حشرات دیگر ، گناه شمردن آلوده کردن آب ، استفاده از ظروف نقره ای برای ذخیره آب آشامیدنی در مسافرتها و جنگهای خارج از مرز در گذشته ، استفاده از تکنولوژی در شناخت میکروارگانیسمهای بیماریزا و چارچوبی در جلوگیری از انتقال بیماریها توسط این موجودات و خلاصه اتخاذ تدابیری در جهت مقابله با اثرات نامطلوب توسعه ناپایدار از آن جمله اند .

خدمات بهداشت محیطی به عنوان یک فعالیت منسجم دولتی در ایران سابقه ای حدود نیم قرن دارد . سازمان همکاری بهداشت در سال 1331 در ایران بوجود آمد . یکی از واحدهای فعال سازمان همکاری بهداشت مهندسی بهداشت وابسته به وزارت بهداری سابق بود که تاریخچه آن بشرح زیر خلاصه می شود :

مهندسی بهداشت از سال 1331 تا 1335 غالبا بصورت تیمی مرکب از مهندسین کادر ستادی وزارتخانه در نقاط مختلف کشور فعالیت داشته اند . وظایف آنها علاوه بر تهیه دستورالعملها و فرمهایی در زمینه مرکز تهیه و توزیع و فروش مواد غذایی ، اماکن عمومی ، مبارزه با حشرات و جوندگان و دفع فضولات جامد و بهسازی منابع آب و طراحی نقشه های تیپ و اجرای پروژه های تامین آب مشروب بود . در این مدت آنها توانستند در حد امکانات موجود از جمله نسبت به پیاده کردن پروژه های آب آشامیدنی 46 شهر اقدام کنند . اکثر پروژه هایی که در آن زمان از نظر تامین آب مشروب برنامه ریزی ، طراحی و اجرا شده اند دهها سال مورد بهره برداری بوده اند .این پروژه ها با همکاری مشاوری به نام لیج فیلد صورت گرفت .از سال 1335مهندسی بهداشت به دلیل خدمات ارزنده ای که ارایه داده بود بصورت اداره کل درامد ودر مدت کوتاهی بسیاری از استانهای کشور ادارات مهندسی بهداشت تشکیل و بدین ترتیب در مراکز استانهای کشور گسترش پیدا نمود. در سال 1340 مدت کوتاهی مهندسی بهداشت با ریشه کنی مالاریا ادغام گردید ولی بنا به دلایلی ادامه فعالیت واحدهای ادغام یافته ممکن نگردید و در نتیجه مجددا ( اداره کل مهندسی بهداشت مستقلا ) به کار خود ادامه داد .

در طی 5سال 1335 تا1340 به علت بوجود آمدن سازمانها و وزارتخانه هایی مرتبط با مسایل آب و برق مسئله تامین آب شهری از وظایف اداره بهداری سابق منفک و به عهده  وزارت  آب و برق کشور گذاشته شد و بر تامین آب مشروب و بهسازی محیط روستاها توسط اداره کل مهندسی بهداشت تاکید شد .

در طی سالهای قبل از 1340 و بعد از آن تعداد زیادی از مهندسین رشته های مختلف بویژه ساختمان و شیمی جهت اخذ تخصص در زمینه مهندسی بهداشت و مدارک تحصیلی فوق لیسانس ، اکثرا با استفاده از بورسهای مختلف بین المللی به خارج از کشور اعزام شدند .  اعزام مهندسین مذکور به خارج از کشور عمدتا به دلیل ضرورت تامین نیروی انسانی ماهر در امر طراحی و اجرای پروژهای آب مشروب و دفع بهداشتی فاضلابها صورت گرفت . فارغ التحصیلان یاد شده عمدتا پایه گذاران اصلی مهندسین مشاور فعلی در امور آب و فاضلاب و شرکتهای تامین و تولید لوازم مورد نیاز تصفیه خانه های آب و فاضلاب کشورگردید .

با گسترش فعالیتها ضرورت توسعه نیروی انسانی در داخل کشور بیشتر احساس شد و در این راستا پیرو تشکیل دوره کمک بهسازی و کمک مهندسی بهداشت که از اوان تشکیل مهندسی بهداشت به همت آقای دکتر فریس در پاکدشت ورامین ( پلشت سابق ) ، اولین دوره یا کلاس بهسازی با پذیرش لیسانسیه های علوم ( شیمی ، فیزیک ، زیست شناسی ، ... )در دانشکده بهداشت دانشگاه تهران آغاز فعالیت نمود . این دوره در سال 1345 تبدیل بع دوره عالی بهسازی گردید که مدرک تحصیلی آن فوق لیسانس بود . فارغ التحصیلان دوره های مذکور عمدتا در فعالیتهای بهداشت شهری اشتغال می یافتند .

در جهت جبران کمبود نیروی انسانی مهندسی بهداشت ، اولین دوره تخصصی مهندسی بهداشت که بعدها با گذراندن پایان نامه منجر به اخذ مدرک فوق لیسانس گردید با همت آقای مهندس محمد عصار مدیر کل مهندسی بهداشت وقت و همکاری سازمان بهداشت جهانی که مشاور تمام وقتی را در اختیار گذاشت در دانشکده فنی دانشگاه تهران ایجاد شد .

شرکت کنندگان در دوره از فارغ التحصیلان فوق لیسانس دانشکده فنی در رشته های ساختمان الکترومکانیک ، شیمی و معدن ، همچنین تعداد بورسیه از وزارت بهداری ، وزارت آب و برق و دیگر ارگانها بودند . این دوره چند سال بیشتر ادامه فعالیت نداد و بدلیل مشکل تامین اساتید مورد نیاز که از رشته های مختلف مهندسی ، علوم و بهداشت بودند و جمع آوری آنها در یک دانشکده کاملا مهندسی امکانپذیر نمی نمود تعطیل گردید .

به محاذات فعالیت دوره تخصصی مهندس بهداشت کلاس بهسازی در سال 1345 تبدیل به دوره عالی فوق لیسانس بهسازی گردید که با گنجاندن تعدادی از واحدهای فنی بویژه در زمینه آب و فاضلاب موفق به اخذ عنوان مهندسی در زمینه علوم بهسازی گردید .

در حال حاضر علاوه بر دوره مذکور 18 دانشگاه اقدام به تربیت نیروی انسانی کارشناس در زمینه بهداشت محیط نموده و در 26 دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی دوره کاردانی بهداشت محیط فعال می باشد . ضمنا چندین دانشگاه نیز در زمینه دکترای بهداشت محیط دانشجو می پذیرند .

برگردیم به گذشته و با اطلاعاتی که تاکنون بدست آمده است با خلاصه ای از وضعیت تشکیلاتی و نیروی انسانی اداره کل مهندسی بهداشت در سال 1344 ( سال تشدید مجدد فعالیت مهندسی بهداشت در وزارت بهداری سابق در زمینه تامین آب مشروب و دفع بهداشتی مدفوع در روستاها ) آشنا شویم .

تشکیلات اداره کل مهندسی بهداشت در سال 1344 شامل ادارات آب و فاضلاب ، بهسازی ( شهری و روستایی ) ، هوا و محیط کار بود .

تشکیلات استانی به تبع از ساختار ستادی متشکل از ادارات آب و فاضلاب ، بهسازی شهری ، بهسازی روستایی بود و واحدهای محیط کار و هوا در تعدادی از استانها بویژه شهرهای صنعتی فعالیت داشتند. لازم به ذکر است که عمده فعالیتهای واحدهای استانی بویژه در زمینه آب و فاضلاب تحت نظر مستقیم اداره کل بوده و کلیه پروژه ها توسط مهندسین اداره کل تهیه ، نظارت و اجرا می شدند، فقط تعداد معدودی از استانها به دلیل داشتن افراد واجد شرایط پس از تایید پروژه ها توسط اداره کل و تامین اعتبار اجرا مستقیم را به عهده می گرفتند .

نیروی انسانی  مهندسی بهداشت در سال 1344 در سطح کشور جمعا 564 نفر شامل پرسنل ذیل بود :

مهندسی بهداشت 38 نفر ، بهساز 13 نفر ، کمک مهندس بهداشت 90 نفر ، کمک بهساز 80 نفر ، لوله کش و افزار مند 27 نفر ، راننده 78 نفر ، ماشین نویس 20 نفر ، آشپز رختشوی و خدمتکار 13 نفر ( اکثرا شاغل در آموزشگاه کمک مهندسی بهداشت فریس در پلشت یا پاکدشت فعلی )

از اتفاقات عمده برای اداره کل مهندسی بهداشت ، تصویب قانون مواد خوردنی ، آشامیدنی ، آرایشی وبهداشتی در سال 1346 بود که زمینه اجرای قانونمندی را برای کنترل بهداشتی مراکز تهیه ، توزیع و فروش مواد غذایی و اماکن عمومی با استفاده از ماده 13 آن برای کارشناسان در مشاغل بهسازی شهری و روستایی فراهم نمود که تا حد زیادی خلا انتقال وظیفه تامین آب مشروب وبهسازی محیط روستاها در سال 1346از وزارت بهداری به وزارت آبادانی و مسکن را جبران نمود. متاسفانه در اواخر سال 1346طراز فکر اجرای پروژه های تامین آب آشامیدنی به عنوان یک امر کاملا مهندسی نضج گرفت و غافل از اینکه مهندسین شاغل در وزارت مذکور به دلیل در گیری با پروژه های پر هزینه تجربه لازم را در زمینه اجرای پروژه های کوچک که با مشارکت و خود یاری مردم ( نیروی کار، مصالح محلی ، وسیله حمل ونقل و...) در سطح روستاها انجام می شد را نداشتند ، طبق مصوبه مسئولیت تامین آب آشامیدنی روستاها و احداث و بهسازی حمام غسالخانه ، کشتارگاه ، رختشویخانه و ...در روستاها به عهده  وزارت فوق الذکر واگذار شد . در همین سال اداره کل مهندسی بهداشت به اداره کل بهداشت محیط تغییر نام یافت . پنجسال بعد یعنی در سال 1351 به مدت پنجسال وظیفه مذکور به عهده وزارت کشاورزی و پس از تشکیل وزارت تعاون ( امور روستاها ، تحت مسئولیت وزارت جدید قرار گرفت و در سال 1356 با مصوبه ای وظایف یاد شده مجددا به اداره کل بهداشت محیط اعاده شد که در سال 1358 مصوبه مذکور مجدد مورد تاکید شورای انقلاب قرار گرفت .

  اجرای پروژه های آب مشروب روستاها و عملیات بهسازی محیط با پیروزی انقلاب اسلامی  توسعه قابل ملاحظه ای یافت و با گسترش فعالیتها و بدلیل اقتصادی نبودن اجرای پروژه های مجتمع اجتناب ناپذیر گردید ( از جمله اجرای پروژه های مجتمعی همانند پروژه مجتمع روستاهای 800 گانه زابل که مستلزم بکارگیری نیروهای انسانی متخصص متعدد ، استفاده از مهندسین مشاور ، نظارت با کمک مهندسین ورزیده بود و در قالب فعالیتهای شبکه های بهداشتی درمانی کشور نمی گنجید .) و نتیجتا مشکلاتی در امر ادغام فعالیتهای بهداشت محیط در شبکه های بهداشتی درمانی کشور ایجاد شد . توسعه فعالیتها فرصتی را به مسئولین مربوطه داد که در جهت هماهنگ کردن تشکیلات بهداشت محیط با شبکه های بهداشتی درمانی کشور در قالب سطح بندیهای انجام شده تدابیر لازم را اتخاذ نمایند و نهایتا با واگذاری مسئولیت تامین آب آشامیدنی و بهسازی محیط روستاها به وزارت جهاد سازندگی زمینه ادغام فعالیت های بهداشت محیط در شبکه فراهم گردید .

طرز فکر تعدیل نیروی انسانی و کوچک کردن تشکیلات وزارت بهداشت از جمله در اوایل سال 1374 منجر به ادغام دو اداره کل بهداشت محیط و اداره کل بهداشت حرفه ای گردید که با ادامه روند کوچک سازی تشکیلات و واگذاری بعضی از وظایف به بخش خصوصی و واگذاری مسئولیتها به دانشگاهها و دانشکده های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور و تصویب ساختارجدید تشکیلاتی وزارت متبوع در آذرماه 1379 ، اداره کل بهداشت محیط و حرفه ای به دفتر (( سلامت محیط و کار )) تغییر نام یافت .

 

 

شرح وظائف واحد بهداشت محیط

 

1.     بازدید و پایش مراکز تهیه و توزیع و فروش مواد غذایی ( صنوف 12 گانه )

2.     بازدید از اماکن عمومی نظیر حمامها ، آرایشگاهها و ...

3.     بازدید از پایانه های مسافربری و اتوبوسها

4.     بازدید از مدارس و مراکز آموزشی و پرورشی

5.     بازدید از مراکز تفریحی ، پرورشی و تربیتی

6.     بازدید از مطبهاو کلینیکهای درمانی

7.     بازدید از آزمایشگاهها

8.     بازدید از بیمارستانها

9.     بازدید از پروژه های آبرسانی ( پایش ، بهینه سازی ، تنظیم کلر باقیمانده )

10.بازدید از جایگاههای سوخت و سوخت رسانی

11.بازدید از فرودگاه

12.بازدید از سینماها

13.بازدید از اماکن بین راهی

14.بازدید از اماکن ورزشی شامل سالنهای ورزشی ، کلوپها و ...

15.بازدید از شناگاهها ، نمونه برداری آب و کلرسنجی آب استخرها

16.بازدید از کارخانه یخ سازی و ...

17.بازدید از درمانگاهها و مراکز بهداشتی درمانی دولتی و خصوصی

18.بازدید از دانشگاهها و خوابگاههای دانشجویی

19.بازدید از غسالخانه و گورستانها

20.بازدید از کارخانجات تولیدی مواد غذایی و نظارت بر نحوه دفع فاضلاب و زباله آنها

21.بازدید از کارخانجات تولیدی صنعتی

22.بازدید از کارگاههای صنعتی

23.بازدید از زندان و آسایشگاههای سالمندان

24.بازدید ازمهد کودکها ، کودکستانها و آمادگی ها

25.بازدید از مساجد و اماکن متبرکه و زیارتگاهها

26.بازدید از مراکز رادیولوژی ، رادیوگرافی ، سونوگرافی و مراکز یونساز

27.اتلاف سگهای ولگرد

28.رسیدگی به شکوائیه فاضلاب

29.رسیدگی به شکوائیه زباله

30.رسیدگی به شکوائیه دامداریها

31.طرح سالم سازی میوه جات و سبزیجات

32.طرح مبارزه با دخانیات

33.جلوگیری از آلودگی هوا ، نظارت بر منابع آلوده کننده و پی گیری  جهت جلوگیری از انتشار گازها و گرد و غبار در هوا

34.نظارت بر منابع و مخازن و خطوط انتقال آب ( پروژه های آبرسانی ) در مناطق شهری و روستایی

35.نظارت بر حمل و نقل ، دفع و دفن بهداشتی زباله و شرکت در جلسات تعیین جایگاههای انتقال و دفن بهداشتی زباله اعم از شهر و روستا

36.بهسازی دامداریها و پرورش طیور و نظارت بر برنامه های جمع آوری و دفع فضولات حیوانی در زمینهای کشاورزی

37.طرح تشدید کنترل مراکز تهیه و توزیع و فروش مواد غذایی در عصرها و روزهای تعطیل

38.نظارت فعال و مستمر در اجرای طرح خیابان نمونه و گسترش فعالیت در این امر جهت توسعه آن و در راستای طرح شهر سالم

39.انجام نظارت مستمر بر اجرای طرح رابطین صنوف

40.نمونه برداری مواد غذایی و ارسال آن به آزمایشگاه مواد غذایی

41.انجام نظارت مستمر بر اجرای طرح ممنوعیت مواد غذایی غیر مجاز و غیر قابل مصرف خوراکی

42.انجام و نظارت مستمر بر اجرای طرح بسیج سلامت نوروزی

43.تعیین حریم منابع آب شرب

44.نمونه برداری آب جهت آزمایشات میکروبی و شیمیایی

45.آموزش کلرزنی برکه ها و منابع فاقد مسئول

46.کلرسنجی ازشبکه آب شرب

47.جمع آوری اطلاعات مربوط به نیازمندیهای بهداشت محیط روستایی ( برنامه ریزی ، اولویت بندی و اجرا )

48.پی گیری و اجرای نظارت بر برنامه های بهداشت محیط روستا

49.برنامه ایجاد روستای سالم بطور فعال و مستمر

50.برنامه مبارزه با حشرات و جوندگان

51.برنامه ایجاد شهر سالم به طور فعال و مستمر

52.برنامه مقابله با کاهش اثرات بلایای طبیعی ( سیل ، زلزله و .... )

53.برنامه های آموزشی از قبیل تهیه نشریات ، آموزش صنوف و ...

54.کنترل و نظارت بر برنامه جمع آوری و دفع بهداشتی فاضلاب و ارزیابی برنامه های جمع آوری فاضلاب

55.بهداشت مسکن

56.برنامه IDD 

57.تشکیل جلسات شوراهای بهداشتی شهر و روستا و شرکت در جلسات بازرگانی ، کمیسیون نظارت بر مواد غذایی .

 

 

                 شرح وظایف پرسنل کاردان در مراکز بهداشتی درمانی

 

 

·        بازدید از خانوار و بررسی فعالیت بهورز در رابطه با تکمیل پوشه خانوار و فرم بهداشت محیط و حرفه ای بررسی و چک نمودن آمار و اطلاعات جمع آوری شده توسط بهورز

·        کمک در تشکیل پرونده ها بخصوص فرم آئین نامه ماده 13 قانون مواد خوردنی ، آشامیدنی ، آرایشی و بهداشتی که تکمیل آن بایستی توسط کاردان صورت گیرد .

·        شرکت در آموزش مسائل بهداشتی ( گروهی انفرادی ) به مردم و کسبه و معلمان و دانش آموزان و بهورزان در اجرای برنامه های آموزشی ، تنظیم و اجرای برنامه های آموزش عمومی در مجامع

·        بازدید ، کنترل مواد غذایی توسط کاردان ، نمونه برداری ، گزارش اقدامات بعمل آمده ، پی گیری تا حصول نتیجه ( اجرای طرح ادغام بهداشت مواد غذایی )

·        بازدید از کل مراکز و اماکن عمومی تحت پوشش حداکثر هر فصل یکبار و بازدید موردی به اتفاق بهورز و ارشاد و راهنمایی بهورزان متصدیان مراکز و اماکن و گزارش موارد قابل پی گیری به مرکز بهداشت جهت اجرای قانون .

·        آموزش و نظارت بر فعالیت بهورز در هنگام بازدید از خانه بهداشت ، نحوه صحیح تهیه کلر مادر ، ضد عفونی آب آشامیدنی در ظروف با استفاده از کلر مادر و تست کلر باقیمانده بصورت موردی و پایش فعالیت بهورز

·        نظارت بر فعالیت بهورز و کلرسنجی موردی و تاثیر موارد انجام شده و در صورت عدم کلرزنی منظم مکاتبه با آبفا روستایی و یا مرکز بهداشت شهرستان و ارسال گزارش طبق فرمهای مربوطه به مرکز بهداشت شهرستان

·        شناسایی کلیه تاسیسات آبرسانی ، بازدید موردی ، ارائه راه حل و در صورت وجود مشکل پی گیری از طریق آبفا روستایی و مرکز بهداشت شهرستان جهت رفع مشکل

·        نظارت و جمع بندی فعالیت بهورز ( بازدید از غسالخانه ، گورستانها ، مساجد ، تکایا ) و ارسال آمار آن به مرکز بهداشت شهرستان

·        نظارت بر عملکرد بهورزان ( بازدید و کنترل مدارس از نظر بهداشت محیط ) جمع بندی و ارسال آمار آن به مرکز بهداشت شهرستان

·        نظارت بر عملکرد بهورزان ( در زمینه بازدید خانوار روستایی در تمام زمینه های بهداشت محیط و تکمیل فرمهای مربوطه و پی گیری جهت بهسازی مستراحهای روستایی و ... ) جمع بندی و ارسال آمار به مرکز بهداشت شهرستان

·        نظارت بر فعالیت بهورز در جمع آوری و حمل و دفع بهداشتی زباله در ارسال گزارش به مرکز بهداشت شهرستان

·        بازدید از محل دفع زباله و تعیین محل دفن به اتفاق مسئولین ذیربط و پی گیری دفن بهداشتی آن

·        نظارت بر فعالیت بهورز ، آموزش ، صدور اخطاریه و معرفی متخلفین به مراجع قضایی جهت رفع مشکل

·        شرکت در تمام جلسات شورای بهداشتی روستا و اعلام مشکلات و اهکار اجرایی با مسئولین روستا جهت رفع مشکل و انعکاس مشکلات به شورای بهداشت بخش و یا مرکز بهداشت شهرستان

·        کنترل ، پی کیری ، نظارت و جمع بندی فرمهای آماری و ارسال به مرکز بهداشت شهرستان

·        نظارت بر شاخص بهداشتی خانه بهداشت و جمع بندی شاخصهای خانه های تحت  پوشش و نصب در اتاق بهداشت محیط مرکز بهداشتی درمانی و اعلام وضعیت هر خانه بهداشت به بهورزان

·        بازدید و نظارت و پایش اطلاعات علمی . عملی بهورزان و در صورت امکان برگزاری کلاسهای آموزشی

·        نظارت بر عملکرد بهورزان ( در زمینه جمع آوری اطلاعات اولیه مربوط به تعداد جمعیتها ، تعداد دام و طیور ) همکاری و پی گیری ، اجرای طرح های عمرانی از طریق شهرستان

·     برگزاری کلاسهای آموزشی جهت بهورزان در زمینه مضرات دخانیات و توصیه جهت معرفی افراد متقاضی ترک سیگار به مرکز شهرستان

·        شرکت در برنامه های بلایای طبیعی و غیره و توجه بهورزان در زمینه آمادگی در جهت مقابله با بروز حوادث و بلایا

·        نظارت و پایش و یدسنجی و جمع بندی و ارسال آمار به مرکز شهرستان

·         نظارت بر پرونده های بهداشتی خانه های بهداشت تحت پوشش ، تشکیل پرونده بهداشتی جهت مرکز بهداشتی درمانی

 

 

استفاده از حلالهای سمی و آتشگیر از مهمترین مسائل مخاطره آمیز در صنایع شیمیایی است. در ضمن ، ورود این حلالها به محیط زیست باعث ایجاد آلاینده های مضر می شود و طبیعتا هزینه های هنگفتی صرف کنترل آنها خواهد شد.
به طور کلی مشکلات ناشی از جداسازی حلالها از محصولات ، بازیافت کامل این حلالها و مخاطرات زیست محیطی از جمله عواملی بودند که توجه محققان را به سمت استفاده از حلالهای سبز معطوف کردند. با توجه به اهمیت موضوع و همگام با فناوری های روز دنیا ، محققان پژوهشگاه صنعت نفت موفق به ساخت حلالهای سبز (مایعات یونی) در راستای استفاده از آنها برای جذب گاز Co2 از گاز طبیعی شدند.



امروز وقتی از شیمی صحبت می کنیم ، معمولا همیشه منظورمان علم شیمی در شکل محض آن نیست. واژه شیمی ، بیشتر با کلماتی نظیر محصولات ، صنعت ، شغل ، تجارت ، پیشرفت و خطرات همراه است.
صنایع شیمیایی برای افراد زیادی اشتغال ایجاد کرده اند بنابراین در حیات اجتماعی و اقتصادی جوامع نقش کلیدی دارند. از سوی دیگر بسیاری از فرایندهایی که از مواد شیمیایی استفاده می کنند ، می توانند اثرهای زیان آوری روی محیط زیست یا سلامتی انسان داشته باشند بنابراین حذف یا کاهش این خطرات تا یک سطح قابل قبول ، مساله ای بسیار مهم است. مطمئنا با کاهش انتشار مواد خطرناک می توان از خطرهای احتمالی مواد شیمیایی کاست.
این کار معمولا با اعمال محدودیت های قانونی در مراحل استفاده ، جابه جایی ، تصفیه و یا دفع مواد شیمیایی انجام می شود اما شیمی سبز به پارامتر اول یعنی زیان آوری مواد شیمیایی می پردازد و به دنبال این است که خطر ذاتی مواد را کاهش دهد. شیمی سبز بنابر پذیرفته ترین تعریف آن عبارت است از: طراحی ، توسعه و به کارگیری فرایندها و محصولات برای کاهش یا حذف موادی که برای انسان یا محیط زیست خطرناک هستند.

نسلی جدید از ترکیبات شیمیایی
استفاده از حلالهای سمی و آتشگیر از مهمترین مسائل مخاطره آمیز در صنایع شیمیایی است. ورود این حلالها به محیط زیست باعث ایجاد آلاینده های مضر می شود و طبیعتا هزینه های هنگفتی صرف کنترل آنها خواهد شد. مشکلات ناشی از جداسازی حلالها از محصولات ، بازیافت کامل این حلالها و مخاطرات زیست محیطی از جمله عواملی هستند که توجه محققان را به سمت استفاده از حلالهای سبز معطوف داشته است.
به گفته دکتر امیر ناصر احمدی ، عضو هیات علمی پژوهشگاه صنعت نفت و مسوول طرح ساخت حلالهای سبز ، افزودن بر آب و دی اکسیدکربن به عنوان حلالهای سبز ، دسته جدیدی از ترکیبات شیمیایی با عنوان مایعات یونی با خواص و ویژگی های فوق العاده قادر به ایجاد محیطهای شیمیایی سبز به منظور اجرای فرآیندهای شیمیایی هستند. این ترکیبات عموما شامل یک کاتیون حجیم و یک آنیون آلی یا معدنی هستند که گرچه ماهیت یونی دارند ولی به علت عدم تقارن در ساختار ملکولی شان دارای نقطه ذوب پایین و معمولا در شرایط محیطی به فرم مایع هستند. این کیفیت ایجاد یک محیط قطبی بسیار قوی را می کند که نتیجه آن معرفی مجموعه جدیدی از حلالهای سبز برای اجرای گروه بزرگی از فرآیندهای شیمیایی است.

جایگزینی مناسب
مهمترین ویژگی های مایعات یونی شامل تغییر در خواص فیزیکی آنها با تغییر آنیون ها و کاتیون ها و متنوع کردن دامنه کاربردی آنها می شود که این ویژگی این ترکیبات را به عنوان حلالهای قابل طراحی معرفی می کند. در ضمن ناچیز بودن فشار بخار مایعات یونی و ایجاد نشدن آلاینده های زیست محیطی ، به حداقل رسیدن ریسک انجام فرآیندهای شیمیایی براساس طبیعت ضد آتشگیر بودن مایعات یونی ، ایجاد نشدن خوردگی و قابل حل بودن محدوده وسیعی از ترکیبات آلی و معدنی در مایعات یونی از دیگر ویژگی های این مایعات هستند. به گفته احمدی ، از بهترین جنبه های کاربردی این گونه ها علاوه بر استفاده از آنها به عنوان حلالهای سبز در فرآیندهای شیمیایی می توان به توانایی آنها در فرآیند جذب بویژه جذب گازهای اسیدی و استفاده از آنها به عنوان کاتالیست های سبز با طراحی مدلهای خاص و همین طور عوامل موثر در فرآیندهای جداسازی در سیستم های دوفازی و سه فازی اشاره کرد.احمدی می افزاید: در اجرای این طرح با توجه به ویژگی های مطلوب مایعات یونی ، دستیابی به دانش ساخت آنها به عنوان ترکیبات Fine Chemicals با ارزش افزوده بسیار بالا از یک سو و استفاده از آنها در فرآیند تصفیه گازهای طبیعی به صورت یک محیط بدون آلاینده و حذف مسائل خوردگی از سوی دیگر، مورد توجه است.
توجه به انتخاب جایگزین های مناسب برای آمین ها در فرآیندهای تصفیه گاز به صورت جدی از یک دهه پیش از سوی کشورهای انگلستان و هلند آغاز و تلاش برای کاربردی کردن فرآیند همچنان ادامه دارد. همگام با این حرکت ، محققان پژوهشگاه صنعت نفت نیز دستیابی به این فناوری نوین را به منظور جایگزین مواد شیمیایی پرمصرف در صنعت به منظور کاهش آلاینده ها ، حذف مسائل خوردگی ناشی از آمین ها و همین طور کاهش مصرف انرژی مورد توجه خاص قرار داده اند. با امکان جایگزینی آمین ها با مایعات یونی ویژه و جذب گاز CO2 ، از یک سو افزایش ظرفیت پالایشگاه های گاز کشور و کاهش مصرف انرژی مورد نظر و از سوی دیگر با بازیافت کامل CO2 از این ترکیبات امکان استفاده مجدد از آنها مطرح است.

همگام با فناوری روز دنیا
در این طرح ، ساخت مایعات یونی با کاربردهای خاص ، امکان کاربرد مایعات یونی به عنوان حلال سبز در فرایند تصفیه گاز طبیعی و ایجاد محیطهای شیمیایی سبز و همین طور افزایش مقیاس تولید این ترکیبات مورد توجه است.
این طرح پس از مطالعات اولیه از اواسط سال 84 در پژوهشگاه صنعت نفت آغاز و همگام با موضوعات و فناوری های روز دنیا مراحل تحقیقاتی آن دنبال می شود. نتایج به دست آمده حاکی از دستیابی به دانش ساخت این ترکیبات با فناوری و تجهیزات داخلی هستند و رفتار بسیار مناسبی از آنها در فرآیند جذب گاز CO2 از گازهای طبیعی داخل کشور ملاحظه شده است. این طرح با حمایت مرکز تحقیق و توسعه شرکت ملی نفت ایران آغاز و در حال تکوین است. نتایج به دست آمده از طرح تاکنون به صورت ثبت اختراع بین المللی در حال تدوین نهایی است.
احمدی در پایان می افزاید: در فازهای بعدی ، طرح ساخت مایعات یونی جدید با خواص ویژه و همین طور افزایش مقیاس آنها و عملیاتی کردن جداسازی گازهای اسیدی از گاز طبیعی کشور مورد توجه است.

بحران آلودگی محیط زیست جدی است
محیط زیست ، تمام چیزهایی است که در اطراف ما وجود دارند و روی آنها تاثیر می گذاریم و آنها نیز ما را متاثر می سازند. اکوسیستم های خشکی و دریایی ، گونه های مختلف حیات ، دریاها و رودخانه ها ، تالاب ها ، جنگلها و مراتع از عناصر تشکیل دهنده محیط زیست طبیعی به شمار می روند و هر یک به گونه ای در ایجاد شرایط پایداری حیات موثر واقع می شوند. در واقع طبیعت زنده محیط زیست ما ، قسمتی از کشور ماست. این در حالی است که ما بر اثر بهره برداری غیراصولی از منابع طبیعی ، در نابودی فرهنگ و تمدن خود نقش مهمی داریم.
در این میان اصل حفظ و حمایت از منابع طبیعی کشور و اشاعه فرهنگ زیست محیطی ، یک وظیفه ملی است و امروزه ملاحظات زیست محیطی جایگاه ویژه ای در رابطه با فعالیت های مرتبط با انرژی در دنیا کسب کرده است.
واقعیت این است که خسارت و تخریب محیط زیست بیش از این به وسیله جوامع و دولتها جدی تلقی نمی شد اما بحران آلودگی محیط زیست جهانی بویژه از نیمه دوم قرن بیستم موجب شد دانشمندان اعتقاد پیدا کنند که اگر توسعه و حفاظت محیط زیست با یکدیگر همسو و سازگار نشوند ، تداوم حیات و زندگی روی کره زمین برای نسل آینده امکان پذیر نخواهد بود. در این میان ، صنایع شیمیایی برای افراد زیادی اشتغال ایجاد کرده اند و بنابراین در حیات اجتماعی و اقتصادی جوامع نقش کلیدی دارند اما بسیاری از فرایندهایی که از مواد شیمیایی استفاده می کنند ، می توانند اثرهای زیان آوری روی محیط زیست یا سلامتی انسان داشته باشند بنابراین حذف یا کاهش این خطرات تا یک سطح قابل قبول ، مساله ای بسیار مهم است.

کسب درآمد از طریق اینترنت

نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :